Benzodiazepinen (ook bekend als “benzo’s”) behoren tot de meest voorgeschreven medicijnen tegen angststoornissen, slaapproblemen en andere psychische klachten. Ze verschillen in hun sterkte, werkingsduur en bijwerkingen, wat een nauwkeurige kennis van de afzonderlijke preparaten belangrijk maakt. Echter is voorzichtigheid geboden: het gebruik van benzodiazepinen brengt aanzienlijke risico’s met zich mee, zoals afhankelijkheid en ernstige bijwerkingen.
In dit artikel vindt u een lijst van benzodiazepinen, gesorteerd op sterkte. Bovendien leert u waarom het noodzakelijk is om het gebruik van deze medicijnen tegen angst serieus te heroverwegen.
Alle onderwerpen op een rij
Alles wat belangrijk is in 30 seconden
- Benzodiazepinen worden gebruikt voor de behandeling van angststoornissen, slaapproblemen en paniekaanvallen.
- Ze verschillen in sterkte, werkingsduur en bijwerkingen. Tot de sterkste behoren flunitrazepam (Rohypnol) en clonazepam (Rivotril).
- Veelvoorkomende bijwerkingen zijn sufheid, slaperigheid en cognitieve beperkingen.
- Langdurig gebruik brengt het risico van afhankelijkheid en ernstige langetermijngevolgen zoals geheugenstoornissen met zich mee.
- Het slikken van pillen lost nooit de ware oorzaken van angststoornissen en paniekaanvallen op.
Hoe werken benzodiazepinen zoals diazepam of lorazepam?
Benzodiazepinen werken op het centrale zenuwstelsel door de activiteit van de neurotransmitter GABA (gamma-aminoboterzuur) te versterken, die de overmatige prikkeling van zenuwcellen remt. Dit leidt tot een snelle kalmering, spierontspanning en vermindering van angsttoestanden. Dit effect treedt vaak al binnen enkele minuten op (meestal binnen 15-30 minuten na inname), waardoor benzodiazepinen vaak worden ingezet bij acute angsttoestanden en paniekaanvallen.
Hoewel het werkingsmechanisme bij alle benzodiazepinen in principe hetzelfde is, verschillen ze op enkele belangrijke punten. De verschillen liggen voornamelijk in de sterkte (potentie), de werkingsduur en de halfwaardetijd, dus de tijd die het lichaam nodig heeft om de helft van de werkzame stof af te breken. Zo zijn er benzodiazepinen met een korte, middellange of lange werkingsduur, afhankelijk van waarvoor ze worden voorgeschreven. Terwijl bijvoorbeeld diazepam een lange halfwaardetijd heeft en vaak voor langer aanhoudende toestanden wordt voorgeschreven, werkt lorazepam (Tavor) sneller, maar korter.
Alle benzodiazepinen brengen het risico van ernstige bijwerkingen en afhankelijkheid met zich mee, daarom moet het gebruik altijd goed worden overwogen. In mijn beroepspraktijk heb ik veel patiënten gezien die in eerdere therapieën door het lichtzinnige gebruik van benzodiazepinen snel afhankelijk werden. Waarom ik daarom afraad om ze te gebruiken en welke alternatieven er zijn, leest u verderop in de sectie “Alternatieven voor benzodiazepinen”.
Lijst van benzodiazepinen op sterkte
Flunitrazepam (Handelsnaam: Rohypnol)
- Werkzame stof: Flunitrazepam
- Potentie: Zeer sterk
- Halfwaardetijd: 16-35 uur
- Werkingsduur: 4-7 uur
- Werking: Angstremmend, kalmerend, spierontspannend, slaapbevorderend
- Gebruik: Sterke kalmerende werking, vaak gebruikt als slaapmiddel. Het wordt ook ingezet als kalmeringsmiddel voor kortdurende chirurgische en diagnostische ingrepen.
- Bijwerkingen: Verwardheid, slaperigheid, ademhalingsproblemen bij overdosering, spierzwakte
- Langetermijngevolgen: Geheugenstoornissen, slaapproblemen, ernstige ontwenningsverschijnselen, sterke afhankelijkheid
Clonazepam (Handelsnaam: Rivotril, Klonopin)
- Werkzame stof: Clonazepam
- Potentie: Sterk
- Halfwaardetijd: 30-40 uur
- Werkingsduur: 6-12 uur
- Werking: Anti-epileptisch, angstremmend, spierontspannend
- Gebruik: Epileptische aanvallen, ernstige angsttoestanden
- Bijwerkingen: Slaperigheid, sufheid, coördinatiestoornissen, vertraagde ademhaling
- Langetermijngevolgen: Cognitieve beperkingen, verminderd reactievermogen, depressieve stemmingen, hoog verslavingsrisico
Stop nooit op eigen houtje met benzodiazepinen!
Als u een medicijn uit de lijst van benzodiazepinen gebruikt, stop er dan nooit op eigen houtje mee. Het abrupt beëindigen van het gebruik kan ernstige gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. Praat altijd eerst met uw arts om het medicijn veilig en gecontroleerd af te bouwen.
Alprazolam (Handelsnaam: Xanax, Tafil)
- Werkzame stof: Alprazolam
- Potentie: Sterk
- Halfwaardetijd: 12-15 uur
- Werkingsduur: 6-12 uur
- Werking: Angstremmend, kalmerend
- Gebruik: Paniekstoornissen, angsttoestanden
- Bijwerkingen: Verminderde eetlust, geheugenstoornissen, slaperigheid, verwardheid, misselijkheid, depressie
- Langetermijngevolgen: Verslaving, verergering van angsttoestanden, ernstige ontwenningsverschijnselen
Lorazepam (Handelsnaam: Tavor en Tavor expidet)
- Werkzame stof: Lorazepam
- Potentie: Sterk
- Halfwaardetijd: 11-18 uur
- Werkingsduur: 6-12 uur
- Werking: Angstremmend, kalmerend, slaapbevorderend
- Gebruik: Kortdurende behandeling van angsttoestanden, paniekaanvallen
- Bijwerkingen: Afhankelijkheid, vermoeidheid, duizeligheid, sufheid, spierzwakte
- Langetermijngevolgen: Concentratieproblemen, geheugenstoornissen, emotionele afvlakking, persoonlijkheidsverandering
Midazolam (Handelsnaam: Dormicum)
- Werkzame stof: Midazolam
- Potentie: Sterk
- Halfwaardetijd: 1,5-2,5 uur
- Werkingsduur: 10-20 min
- Werking: Slaapbevorderend, kalmerend
- Gebruik: Inleiding van narcose, intensive care
- Bijwerkingen: Sufheid, vertraagde ademhaling, verwardheid, anterograde amnesie
- Langetermijngevolgen: Geheugenstoornissen, slaapproblemen, ontwenningsverschijnselen
Lormetazepam (Handelsnaam: Noctamid)
- Werkzame stof: Lormetazepam
- Potentie: Sterk
- Halfwaardetijd: 10-12 uur
- Werkingsduur: 6-8 uur
- Werking: Slaapbevorderend, kalmerend
- Gebruik: Behandeling van slaapstoornissen
- Bijwerkingen: Sufheid, geheugenproblemen, verwardheid, spierzwakte
- Langetermijngevolgen: Afhankelijkheid, geheugenstoornissen, cognitieve tekorten
Triazolam (Handelsnaam: Halcion)
- Werkzame stof: Triazolam
- Potentie: Sterk
- Halfwaardetijd: 2-5 uur
- Werkingsduur: 2-3 uur
- Werking: Slaapbevorderend, kalmerend
- Gebruik: Kortdurende behandeling van slaapstoornissen
- Bijwerkingen: Nachtmerries, geheugenstoornissen, prikkelbaarheid, slaperigheid
- Langetermijngevolgen: Chronische slaapstoornissen, depressies, verslaving
Diazepam (Handelsnaam: Valium)
- Werkzame stof: Diazepam
- Potentie: Sterk
- Halfwaardetijd: tot 80 uur
- Werkingsduur: 24-48 uur
- Werking: Angstremmend, kalmerend, spierontspannend
- Gebruik: Angsttoestanden, spierkrampen, epilepsie
- Bijwerkingen: Slaperigheid, sufheid, ademhalingsproblemen, duizeligheid, hoofdpijn
- Langetermijngevolgen: Geheugenproblemen, emotionele afvlakking, sterk verslavingspotentieel
Bromazepam (Handelsnaam: Lexotanil)
- Werkzame stof: Bromazepam
- Potentie: Middelsterk
- Halfwaardetijd: 15-28 uur
- Werkingsduur: tot een hele dag
- Werking: Angstremmend, spierontspannend
- Gebruik: Voornamelijk bij gegeneraliseerde angststoornissen
- Bijwerkingen: Sufheid, hoofdpijn, duizeligheid, dubbelzien, prikkelbaarheid, slaapstoornissen, hallucinaties, agressief gedrag
- Langetermijngevolgen: Verslaving, geheugenproblemen, emotionele instabiliteit
Oxazepam (Handelsnaam: Adumbran, Serax, Praxiten)
- Werkzame stof: Oxazepam
- Potentie: Middelsterk
- Halfwaardetijd: 5-15 uur
- Werkingsduur: 8-12 uur
- Werking: Angstremmend, kalmerend
- Gebruik: Angststoornissen, slaapproblemen, vaak bij oudere patiënten
- Bijwerkingen: Sufheid, coördinatiestoornissen, verwardheid, misselijkheid, droge mond, duizeligheid, vermoeidheid, verlies van libido
- Langetermijngevolgen: Geheugenproblemen, afhankelijkheid, depressies
Chloordiazepoxide (Handelsnaam: Librium)
- Werkzame stof: Chloordiazepoxide
- Potentie: Middelsterk
- Halfwaardetijd: gemiddelde halfwaardetijd ca. 15 uur
- Werkingsduur: 6-12 uur
- Werking: Angstremmend, kalmerend, spierontspannend
- Gebruik: Gegeneraliseerde angststoornissen, alcoholontwenning
- Bijwerkingen: Slaperigheid, duizeligheid, verwardheid, slaapstoornissen, veranderd libido, visuele stoornissen
- Langetermijngevolgen: Ernstige afhankelijkheid, cognitieve beperkingen
Belangrijke opmerking: Wie benzodiazepinen tegen angsten inneemt, lost daarmee zijn problemen niet op. Integendeel, er bestaat het gevaar dat er daardoor nog grotere problemen ontstaan. Mocht psychotherapeutische hulp u tot nu toe niet hebben geholpen, dan kunt u beter deze nieuwe therapeutische benadering bekijken in plaats van ernstige bijwerkingen of zelfs een medicijnverslaving te riskeren.
In Duitsland zijn veel van de benzodiazepinen goedgekeurd voor de behandeling van angststoornissen, slaapproblemen en andere psychische klachten. Hier is een overzicht van de in Duitsland gangbare en goedgekeurde benzodiazepinen uit de vorige lijst:
Goedgekeurde benzodiazepinen in Duitsland:
- Flunitrazepam (Rohypnol): In Duitsland slechts beperkt beschikbaar en onder strenge voorwaarden voorgeschreven.
- Clonazepam (Rivotril, Klonopin): Goedgekeurd voor de behandeling van epilepsie.
- Alprazolam (Xanax, Tafil): Goedgekeurd voor de behandeling van angststoornissen.
- Lorazepam (Tavor): Zeer vaak voorgeschreven voor de kortdurende behandeling van angststoornissen en paniekaanvallen.
- Diazepam (Valium): In Duitsland wijdverbreid voor de behandeling van angsttoestanden, spierkrampen en epilepsie.
- Bromazepam (Lexotanil): Goedgekeurd voor de behandeling van gegeneraliseerde angststoornissen.
- Oxazepam (Adumbran, Serax, Praxiten): Vaak voorgeschreven voor angsttoestanden en slaapstoornissen bij oudere patiënten.
- Chloordiazepoxide (Librium): Voornamelijk ingezet ter ondersteuning bij alcoholontwenning.
Sommige benzodiazepinen, zoals flunitrazepam, zijn in Duitsland onderworpen aan strengere regels vanwege hun misbruikpotentieel. Daarom moet u altijd in overleg met een arts handelen voordat u benzodiazepinen inneemt of afbouwt.
Goedgekeurde benzodiazepinen in Oostenrijk:
In Oostenrijk zijn veel van de bovengenoemde benzodiazepinen eveneens verkrijgbaar, waaronder diazepam, lorazepam en alprazolam. Het voorschrijven gebeurt echter streng gereguleerd, met name bij hoogpotente middelen zoals flunitrazepam.
Goedgekeurde benzodiazepinen in Zwitserland:
In Zwitserland is een verscheidenheid aan de genoemde benzodiazepinen beschikbaar, waaronder clonazepam (Rivotril), alprazolam (Xanax), diazepam (Valium) en lorazepam (Temesta). De beschikbaarheid en het voorschrijven zijn, vergelijkbaar met Duitsland en Oostenrijk, onderworpen aan strenge reguleringen en voorwaarden, vooral bij langdurig gebruik.
Andere benzodiazepinen die ook bestaan, maar minder vaak worden gebruikt:
- Tetrazepam (Handelsnaam: Musaril, in Duitsland niet meer goedgekeurd)
- Nordazepam (geen eigen handelsnaam, metaboliet van diazepam, in Duitsland niet goedgekeurd)
- Camazepam (Handelsnaam: Albego, in Duitsland niet goedgekeurd)
- Halazepam (Handelsnaam: Pacinone, in Duitsland niet goedgekeurd)
- Prazepam (Handelsnaam: Demetrin, in Duitsland goedgekeurd)
- Clorazepaat (Handelsnaam: Tranxilium, in Duitsland goedgekeurd)
- Pinazepam (Handelsnaam: Domar, in Duitsland niet goedgekeurd)
Lijst van benzodiazepinen: Daaronder vallen ook slaapmiddelen
Zoals u in de lijst van benzodiazepinen heeft gezien, worden sommige benzodiazepinen zoals lormetazepam en triazolam vaak als slaapmiddel ingezet. Deze werkzame stoffen versterken de werking van de neurotransmitter GABA, die een kalmerende en ontspannende werking op de hersenen uitoefent, en bevorderen daardoor het inslapen.
In tegenstelling tot mildere slaapbevorderende middelen zoals melatonine of plantaardige preparaten, grijpen benzodiazepinen direct in op het centrale zenuwstelsel en zijn daarom niet geschikt for langdurig gebruik. Men zou er beter volledig van afblijven, want een paradoxaal gevolg is vaak dat het langdurig gebruik van benzodiazepinen kan leiden tot chronische slaapstoornissen en rebound-slapeloosheid. Dat zijn precies de problemen die ze eigenlijk zouden moeten oplossen.
Aanwijzingen voor benzodiazepinen bij oudere patiënten
Het voorschrijven van benzodiazepinen aan oudere patiënten vereist bijzondere voorzichtigheid, omdat ze voor deze leeftijdsgroep potentieel ernstige bijwerkingen en gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. Op de zogenaamde Priscus-lijst staan medicijnen die bij mensen boven de 65 jaar vaak problematisch zijn, waaronder ook veel benzodiazepinen. Oudere patiënten zijn bijzonder vatbaar voor bijwerkingen zoals geheugenstoornissen, valpartijen en een verhoogd verslavingspotentieel. Benzodiazepinen moeten daarom, als ze al worden gebruikt, alleen kortdurend en onder streng medisch toezicht worden ingezet om het risico op ernstige complicaties te minimaliseren.
Meer informatie en een volledig overzicht vindt u op de Priscus-lijst.
Alternatieven voor benzodiazepinen
U heeft het zelf in de hand wat voor u de beste weg is. Maar nadat u de lijst van benzodiazepinen op sterkte, inclusief hun bijwerkingen en langetermijngevolgen, heeft bekeken, zou het fataal zijn te geloven dat het simpelweg slikken van pillen uw angsten en paniekaanvallen op de lange termijn in lucht zal doen oplossen. Hoewel benzodiazepinen op korte termijn verlichting bieden, is dit effect van korte duur en verbonden met aanzienlijke risico’s.
Plantaardige middelen tegen angst en paniek kunnen als eerste hulp worden overwogen, maar ook zij zijn geen duurzame oplossing. Zelfs plantaardige middelen hebben bij- en wisselwerkingen. Om permanent angstvrij te worden, is er geen andere weg dan de ware oorzaken van uw angsten te onderzoeken. Omdat angsten vaak moeilijk te vatten lijken, ondersteunt de online therapie van het Instituut voor Moderne Psychotherapie in Berlijn getroffenen bij het herkennen van hun individuele angsttriggers door middel van gerichte vragen en tests. Deze aanpak maakt een effectieve en duurzame behandeling van angststoornissen mogelijk.
Deze triggers van angst zijn vaak divers en worden vaak over het hoofd gezien. Hier enkele voorbeelden:
- Het Roemheld-syndroom
- Een tekort aan vitamine B12
- Bijwerkingen van medicijnen
- Verkeerd denken en negatieve overtuigingen
- Verkeerde dosering van het schildkliermedicijn thyroxine
- Eenzijdige informatie uit sociale media
- Overmatig gebruik van energiedrankjes
- Voedselintoleranties
- Problemen met de halswervelkolom (HWS)
- Verkeerd behandelde traumatische ervaringen
- Een therapie die niet bij uw persoonlijkheidstype past
In het boek “Angst en paniekaanvallen overwinnen” wordt uitgebreid ingegaan op al deze oorzaken van angststoornissen en paniekaanvallen.
Eén ding kan ik met zekerheid zeggen: ik ken geen enkele voormalige patiënt die zijn angstproblemen heeft opgelost door het gebruik van benzodiazepinen. Integendeel, velen kwamen naar het eerste consult en klaagden over de talloze bijwerkingen die met de medicijnen gepaard gingen – van constante vermoeidheid en concentratieproblemen tot afhankelijkheid en ontwenningsverschijnselen.
Conclusie: Waarom benzodiazepinen geen langetermijnoplossing zijn
Benzodiazepinen zoals diazepam (Valium), lorazepam (Tavor en Tavor expidet) of alprazolam (Xanax, Tafil) bieden snelle hulp bij acute angsttoestanden en paniekaanvallen. Hun werking treedt snel in (meestal al binnen een half uur), waardoor veel getroffenen op korte termijn verlichting ervaren. Maar deze medicijnen behandelen slechts de symptomen en lossen niet de ware triggers en oorzaken van paniekaanvallen en angststoornissen op. Bovendien bestaat er al na een gebruik van enkele weken een aanzienlijk risico op afhankelijkheid en ernstige bijwerkingen.
Voor een langetermijnoplossing is het cruciaal om dieper in te gaan op de genoemde triggers van angst. Dit kan traumatische ervaringen omvatten die niet goed zijn verwerkt of verkeerd zijn behandeld, of lichamelijke oorzaken zoals het Roemheld-syndroom en problemen met de halswervelkolom (HWS). Ook een bewuste voeding en plantaardige middelen kunnen het zenuwstelsel ondersteunen en bijdragen aan verlichting.
Disclaimer / Vrijwaring
Dit artikel is bedoeld om u uitgebreid te informeren en u nieuwe perspectieven te bieden. Het is een aanvulling op, maar geen vervanging van, een individuele diagnose of behandeling door medisch vakpersoneel. Raadpleeg bij gezondheidsvragen een professional – en gebruik onze tips als een krachtige ondersteuning.
