Vraagt u zich misschien net af of het voorschrijven van citalopram echt de beste oplossing is voor uw depressies of angststoornissen? Citalopram, een zogenaamde selectieve serotonineheropnameremmer (SSRI), wordt vaak als eerste keus ingezet bij de behandeling van psychische aandoeningen zoals depressies of angststoornissen. De behandelingssuccessen en vooral de bijwerkingen mogen echter niet worden onderschat. Een blik op verschillende ervaringsverslagen (daarover later meer) onthult: citalopram biedt in sommige gevallen weliswaar kortdurende verlichting, maar tegen welke prijs?
Interessant is dat de huidige psychotherapeutische richtlijnen in Duitsland een combinatie van psychofarmaca zoals citalopram en psychotherapeutische methoden aanbevelen voor de behandeling van angststoornissen. Maar studies suggereren dat uitsluitend cognitieve gedragstherapie zonder medicatie op de lange termijn effectiever zou kunnen zijn. Te vaak ervaren getroffenen na het stoppen met de medicatie een heropleving van de symptomen. Dit is een teken dat de oorzaken niet diepgaand zijn aangepakt.
In dit artikel ga ik in op waarom een kritische benadering van citalopram noodzakelijk is, en welke alternatieve behandelmethoden er bestaan die niet alleen de symptomen, maar de wortels van de psychische stoornissen aanpakken. Lees verder om meer te weten te komen over bijwerkingen, langetermijnrisico’s en echte ervaringsverhalen uit mijn praktijk, en om te begrijpen waarom een heroverweging van de behandeling van psychische aandoeningen dringend nodig is.
Alle Themen im Überblick
Alles wat belangrijk is in 30 seconden
- Werking: Verhoogt het serotonineniveau, wat zou moeten leiden tot stemmingsverbetering en angstvermindering; het precieze werkingsmechanisme is echter niet volledig onderzocht, wat medicamenteuze behandeling niet tot de eerste keus maakt.
- Serotoninehypothese in twijfel getrokken: Nieuwere studies tonen aan dat het verband tussen serotonine en depressies niet eenduidig is, omdat vaak ook mensen met normale serotoninewaarden depressief zijn (daarover later meer).
- Intrede van de werking: Citalopram werkt vaak pas na twee tot vier weken volledig. Bijwerkingen kunnen echter al bij aanvang van de behandeling optreden.
- Bijwerkingen: Misselijkheid, slaapproblemen, seksuele disfunctie en meer.
- Risico’s: Mogelijke langetermijnschade en verhoogde suïcidaliteit bij jongere patiënten.
- Wisselwerkingen: Vermijd de combinatie van alcohol met citalopram. Meer over andere wisselwerkingen later.
- Afbouwen: Moet stapsgewijs onder medisch toezicht gebeuren.
- Alternatief: Sint-janskruid als plantaardig alternatief voor citalopram. Verkeerd denken is vaak de hoofdoorzaak van psychische stoornissen. In plaats van alleen pillen te slikken, helpt een snelle “mentale herprogrammering”. Meer over alternatieven vindt u in de paragraaf “Kritiek & Alternatieven”.
Werking van citalopram – Wat zit er echt achter?
Citalopram, een veel voorgeschreven selectieve serotonineheropnameremmer (SSRI), belooft als stemmingsverbeterend medicijn vaak snelle verlichting bij psychische problemen zoals angststoornissen en depressies. Maar kan een medicijn dat ingrijpt in de serotoninehuishouding van de hersenen echt de oorzaak van uw problemen verhelpen? Serotonine, vaak ten onrechte het “gelukshormoon” genoemd, wordt geassocieerd met een goed humeur en emotionele balans. De gangbare opvatting is dat een tekort aan serotonine depressies veroorzaakt en dat SSRI’s zoals citalopram dit tekort compenseren door de terugstroom van serotonine in de zenuwcellen te vertragen. Hierdoor blijft er meer serotonine in omloop, wat theoretisch de stemming zou moeten verbeteren.
Veel artsen en therapeuten hanteren echter een verouderd medisch model dat vooral de belangen van de farmaceutische industrie dient en de ware oorzaken en problemen van de patiënten uit het oog verliest. In andere blogartikelen wordt vaak beweerd dat een “onbalans van neurotransmitters” de oorzaak kan zijn van depressies en angststoornissen. Een vergelijkbare bewering zou kunnen zijn dat een onbalans in de wereldpolitiek tot deze ziekten zou kunnen leiden. Hoewel beide uitspraken op de een of andere manier waar zouden kunnen zijn, is in het geval van de wereldpolitiek tenminste af en toe duidelijk wie verantwoordelijk is. Daarentegen blijft de rol van neurotransmitters grotendeels onduidelijk. De oude neurotransmitterhypothese heeft tot op heden geen wetenschappelijk bewijs gevonden.
Hierover zegt professor Tom Bschor, hoofdarts van de Schlosspark-Klinik in Berlijn, het volgende:
“Stoffen die de intrasynaptische serotonineconcentratie verhogen, stoffen die deze concentratie verlagen, en stoffen die hierop geen enkele invloed hebben (bv. bupropion), zijn allemaal in gelijke mate antidepressief werkzaam.” De psychologisch psychotherapeut Thorsten Padberg voegt daaraan toe: “Wat hersencellen elkaar ook via serotonine te zeggen hebben, voor het ontstaan en verhelpen van depressies lijkt het niet bijzonder belangrijk te zijn.”
En ik voeg daaraan toe: Hetzelfde geldt ook voor het ontstaan van angststoornissen.
Wat echter wel goed gedocumenteerd is, zijn de deels levensbedreigende bijwerkingen, zoals het serotoninesyndroom, dat kan ontstaan door het toedienen van antidepressiva. Over de bijwerkingen leest u meer in de volgende paragraaf.
Ook zorgwekkend: de medische richtlijnen voor de behandeling van angststoornissen in Duitsland bevelen de combinatie van antidepressiva met cognitieve gedragstherapie aan. Maar nieuwe onderzoeksresultaten suggereren dat het uitsluitend toepassen van cognitieve gedragstherapie ZONDER extra antidepressiva op de lange termijn effectiever zou kunnen zijn, vooral met het oog op de duurzame vermindering van terugvallen en het behouden van de geleerde strategieën na afloop van de therapie. Over een dergelijke terugval leest u meer in een van de komende ervaringsverhalen verderop in de tekst.
Bijwerkingen van citalopram
Als u citalopram voorgeschreven heeft gekregen of overweegt het in te nemen, is het belangrijk om u bewust te zijn van de mogelijke bijwerkingen.
Tijdens de beginfase van een behandeling met citalopram kunnen bepaalde bijwerkingen vaker optreden.
- Overmatig zweten: Een toename van transpiratie kan vaak worden waargenomen.
- Slaapstoornissen: Problemen met inslapen of doorslapen zijn niet ongebruikelijk.
- Diarree: Maag-darmklachten, inclusief diarree, kunnen voorkomen.
De aanpassingsfase aan citalopram duurt doorgaans twee tot vier weken, waarbij het volledige antidepressieve effect vaak pas na vier tot zes weken zou intreden. Mocht er direct een verbetering optreden, dan zou dit te wijten kunnen zijn aan een placebo-effect (een schijnbare verbetering van de symptomen gebaseerd op de verwachting van de effectiviteit van citalopram, niet op de daadwerkelijke werking van het medicijn).
Het is bijzonder belangrijk dat patiënten die neigen naar suïcidale gedachten gedurende de eerste twee tot vier weken van de behandeling zorgvuldig worden gemonitord. Deze fase is bijzonder kritiek, omdat citalopram het risico op suïcide bij patiënten tot 25 jaar zelfs kan verhogen.
In dergelijke gevallen simpelweg overstappen op een ander antidepressivum is ook geen goed idee. Want ook alle volgende medicijnen kunnen het risico op suïcide bij jongere patiënten verhogen:
- Paroxetine
- Citalopram
- Escitalopram
- Fluoxetine
- Fluvoxamine
- Sertraline
- Venlafaxine
- Mianserine
- Mirtazapine
- Reboxetine
- Milnacipran
- Atomoxetine
- Amitriptyline
- Clomipramine
- Dibenzepine
- Doxepine
- Imipramine
- Lofepramine
- Nortriptyline
- Trimipramine
- Dosulepine
- Trazodon
- Phenelzine
- Isocarboxazid
- Tranylcypromine
- Moclobemide
- Flupentixol
- Tryptofaan
- Maprotiline
- Duloxetine
- Bupropion
- Bupropion Desipramine
De desbetreffende bron van het Bundesinstitut für Arzneimittel und Medizinprodukte vindt u HIER.
Bijwerkingen tijdens de behandeling met citalopram:
- Gewichtstoename: Bij een langere behandeling met citalopram kan er een sterke gewichtstoename optreden (meer hierover bij de ervaringsverhalen later).
- Emotionele en cognitieve veranderingen: Angst, nervositeit en verwardheid werden in eerdere studies bij tot wel tien procent van de patiënten waargenomen.
- Verhoogde hartslag en sensorische stoornissen: Sommige patiënten ervaren een verhoogde hartslag en gezichts- en gehoorstoornissen.
Naast de bovengenoemde bijwerkingen zijn de volgende reacties bekend, die tot tien procent van de patiënten kunnen treffen:
- Duizeligheid
- Uitputting en krachteloosheid
- Spierpijn
- Trillen (tremor)
- Concentratiestoornissen
- Braken
- Buikpijn
- Aandachtsstoornissen
- Jeuk
- Afname van het libido
Bovendien meldt meer dan tien procent van de patiënten:
- Slapeloosheid
- Droge mond
- Misselijkheid
- Hoofdpijn
- Verhoogd zweten
- Slaperigheid
Een volledige lijst van bijwerkingen is hier vinden.
Een ander bijzonder gevoelig onderwerp is seksuele disfunctie, die bij een aanzienlijk deel van de patiënten voorkomt. Volgens een rapport van de Ärzte Zeitung kan tot 59 procent van de patiënten die antidepressiva gebruiken, dergelijke stoornissen ervaren. Soms blijven deze zelfs na het staken van het medicijn bestaan. Dit probleem wordt vaak onderschat, omdat velen er uit schaamte niet over praten. Mocht u veranderingen in uw seksuele functie opmerken, dan is het raadzaam dit openlijk met uw arts te bespreken om een passende behandeling of een aanpassing van uw medicatie te overwegen.
Het in acht nemen van deze bijwerkingen is des te belangrijker als we kijken naar het onderwerp risico’s en langetermijnschade die kunnen ontstaan door het gebruik van citalopram. Het volgende deel van het artikel gaat dieper in op de mogelijke langetermijngevolgen die kunnen optreden door het gebruik van dit antidepressivum.
Risico's en langetermijnschade
Hoewel citalopram kan helpen om symptomen van depressie en angststoornissen te verlichten, roept het langdurig gebruik ervan vragen op over mogelijke risico’s en schade. Een van de ernstiger zorgen is het verhoogde risico op zelfbeschadigend gedrag, vooral bij jonge volwassenen en tieners. Er is ook een risico op serotoninesyndroom. Dit is een ernstige reactie die kan optreden wanneer er te veel serotonine in het lichaam wordt opgebapt. Het serotoninesyndroom is een potentieel levensbedreigende aandoening die symptomen kan omvatten zoals een verhoogde hartslag, sterke bloeddruk schommelingen, koorts, trillen, agitatie en in ernstige gevallen zelfs hallucinaties en bewustzijnsverlies. Bovendien is bij langdurig gebruik een verlenging van de QT-tijd in het hart waargenomen, wat kan leiden tot abnormale hartritmes. De QT-tijd is een meting in het ECG. Een verlenging van deze tijd kan het risico op het optreden van ernstige hartritmestoornissen, die levensbedreigend kunnen zijn, verhogen.
Een andere belangrijke langetermijnschade die kan optreden bij regelmatig gebruik van citalopram is de ontwikkeling van afhankelijkheid. Dit manifesteert zich vooral wanneer wordt geprobeerd het medicijn te stoppen. Veel mensen ervaren moeilijkheden bij het stoppen met citalopram, wat kan leiden tot een zogenaamd ontwenningssyndroom. Dit syndroom is voor de getroffenen vaak zeer belastend en uit zich door symptomen zoals duizeligheid, onrust, slaapstoornissen en stemmingswisselingen. Voor meer informatie over het onderwerp afhankelijkheid van antidepressiva kunt u dit uitgebreide artikel in Die Zeit lezen: Antidepressiva – moeilijke afscheid van de tabletten.
Bovendien moeten mensen met een allergie voor citalopram het medicijn natuurlijk vermijden. Zwangere vrouwen wordt het gebruik alleen aanbevolen als het absoluut noodzakelijk is, aangezien het bij pasgeborenen kan leiden tot symptomen zoals ademnood, toevallen en een instabiele lichaamstemperatuur.
Borstvoedende moeders moeten er rekening mee houden dat citalopram overgaat in de moedermelk en dat de langetermijneffecten op het kind nog niet voldoende zijn onderzocht. Daarom moet citalopram tijdens de borstvoeding liever niet worden gebruikt.
Leven met citalopram: Ervaringsverhalen van getroffenen
In mijn dagelijkse werk ontmoet ik veel mensen die worstelen met de bijwerkingen van antidepressiva zoals citalopram. De volgende ervaringsverhalen zijn gebaseerd op waargebeurde voorbeelden uit mijn praktijk. De namen van de betrokkenen zijn gewijzigd om hun privacy te beschermen. Deze verhalen belichten niet alleen de ernstige bijwerkingen van citalopram, maar ook de succesvolle overgang naar alternatieve geneeswijzen door mijn ondersteuning en de toepassing van de Bernhardt-methode.
Ervaringsverhaal 1: Thomas (52 jaar) – Moeilijkheden bij het stoppen en emotionele turbulentie
“De jaren dat ik citalopram gebruikte vanwege mijn depressies, werden gekenmerkt door een constante emotionele achtbaan. Hoewel het medicijn na enkele weken mijn symptomen op korte termijn verlichtte, beïnvloedden de extreme stemmingswisselingen mijn sociale leven en mijn arbeidsvermogen sterk. Toen ik besloot het medicijn af te bouwen, ervoer ik een ernstig ontwenningssyndroom dat me bijna tot wanhoop dreef. Het voelde echt alsof ik afhankelijk was van het medicijn en zonder het helemaal niet meer kon leven. Dit alles gebeurde toen ik destijds cognitieve gedragstherapie volgde, en de terugval voelde alsof al mijn therapeutische vooruitgang teniet was gedaan. Ik moest ondanks therapie weer van voor af aan beginnen. Onder medisch toezicht slaagde ik er uiteindelijk in het medicijn geleidelijk af te bouwen. Door daaropvolgende regelmatige sessies en het leren van de Bernhardt-methode kon ik mijn innerlijke conflicten verwerken en de controle over mijn gevoelswereld terugkrijgen. Vandaag ben ik niet alleen medicijnvrij, maar ook emotioneel stabieler dan ooit tevoren.”
Ervaringsverhaal 2: Anna (39 jaar) – Gewichtstoename en het verlies van eigen identiteit
“De gewichtstoename tijdens het gebruik van citalopram was voor mij verwoestend. Hoewel mijn depressieve symptomen na een paar weken wat verbeterden, veranderde mijn lichaam binnen enkele maanden zo sterk dat ik mezelf nauwelijks meer herkende in de spiegel. Deze lichamelijke verandering leidde tot een diepe crisis van eigenwaarde en verergerde mijn depressie opnieuw. Op aanbeveling wendde ik me tot Klaus Bernhardt, die me hielp de psychische oorzaken van mijn depressie en mijn lage zelfbeeld te herkennen. Door een combinatie van individuele begeleiding en de toepassing van de Bernhardt-methode, die volledig zonder medicatie werkt, vond ik mijn ware zelf terug en kon ik eindelijk de gewichtstoename stoppen.”
Ervaringsverhaal 3: Julia (28 jaar) – Seksuele disfunctie
“De seksuele disfunctie die ik door citalopram ervoer, belastte mijn relatie met mijn partner enorm en leidde tot een diepe isolatie en verdriet. Ik was als verdoofd, voelde geen enkele seksuele lust meer en merkte lange tijd niet eens dat dit slechts een bijwerking van het medicijn was. In mijn wanhoop stuitte ik op Klaus Bernhardt’s videocursus, die me nieuwe perspectieven en methoden zonder medicatie toonde. Dankzij de precieze begeleiding door de cursus kon ik niet alleen de diepere psychische oorzaken van mijn angststoornis aanpakken, maar ook de medicijnen geleidelijk afbouwen. Daardoor kwam na een paar weken ook de lust voor mijn partner terug, wat letterlijk op het laatste moment mijn relatie heeft gered. Ik ben ongelooflijk dankbaar voor de aangeleerde strategieën en het begrip dat ik door Klaus Bernhardt’s videocursus heb verkregen, en voel me vandaag bijna als een nieuw mens.
Wisselwerkingen
Nu u meer weet over de potentiële bijwerkingen en langetermijnschade van citalopram, is het ook belangrijk om de wisselwerkingen van het medicijn te begrijpen.
De combinatie van citalopram en alcohol kan bijzonder problematisch zijn. Alcohol heeft het vermogen om veel van de bijwerkingen van citalopram te versterken, vooral die zoals slaperigheid en vertraging van de reactiesnelheid. Aangezien zowel citalopram als alcohol het centrale zenuwstelsel beïnvloeden, kan hun gelijktijdige inname leiden tot verhoogde sedatie, wat niet alleen de algemene motorische coördinatie en het beoordelingsvermogen aantast, maar ook ernstige risico’s met zich meebrengt voor de ademhalingsfunctie en het cardiovasculaire systeem. Bovendien kan alcohol de depressieve symptomen verergeren die met citalopram behandeld moeten worden.
Overige wisselwerkingen van citalopram:
- Medicijnen die het serotonineniveau beïnvloeden:
- Vermijd triptanen, opioïde pijnstillers zoals tramadol en fentanyl
- Voorzichtigheid geboden bij het gebruik van tryptofaan en 5-HTP
- Risico bij QT-tijd verlenging:
- Medicijnen die de QT-tijd verlengen, kunnen het risico op ernstige hartritmestoornissen verhogen. Daarom is het belangrijk om de combinatie van citalopram met andere medicijnen die ook tot een verlenging van de QT-tijd leiden, te vermijden om het risico op dergelijke hartproblemen te minimaliseren.
- Citalopram niet combineren met medicijnen die ook de QT-tijd verlengen
- Voorbeelden van medicijnen met QT-tijd-verlenging:
- Bepaalde antibiotica: Azitromycine, Erytromycine
- Astmamedicijnen: Salbutamol, Terbutaline
- Middelen tegen schimmelinfecties: Fluconazol, Ketoconazol
- Verkoudheidsmiddelen: Ephedrine, Pseudoefedrine
Richtlijnen voor het stoppen met citalopram
Het geleidelijk verminderen van de dosis, bekend als “afbouwen”, is noodzakelijk wanneer de beslissing wordt genomen om de behandeling met citalopram te beëindigen.
Dit proces helpt ontwenningsverschijnselen te voorkomen die kunnen optreden wanneer het medicijn abrupt wordt gestopt. Deze ontwenningssymptomen kunnen divers zijn en variëren van spijsverteringsproblemen tot hoofdpijn en griepachtige symptomen, tot sensorische stoornissen (meer hierover onder “Risico’s en langetermijnschade”).
Belangrijk:
Mocht u momenteel citalopram gebruiken, vermijd dan alstublieft om het medicijn op eigen initiatief te stoppen.
Een dergelijke aanpak dient altijd in overleg met uw huisarts te gebeuren en onder diens toezicht te staan, om een veilige en succesvolle afbouw te realiseren.
Kritiek & Alternatieven voor citalopram
De serotoninehypothese, het idee dat een tekort aan serotonine depressies veroorzaakt, staat al lang centraal in het onderzoek naar antidepressiva. Recentelijk is deze theorie in twijfel getrokken. Huidig onderzoek toont aan dat een direct verband tussen het serotonineniveau en depressie niet zo duidelijk is als men ooit dacht. Er zijn aanwijzingen dat bij veel mensen met depressies het serotonineniveau normaal is en dat het verlagen van serotonine bij gezonde mensen niet noodzakelijkerwijs tot depressies leidt.
Deze bevinding roept vragen op over de effectiviteit van antidepressiva zoals citalopram. Studies tonen aan dat ze bij lichte tot matige depressies vaak niet beter werken dan een placebo. Dit betekent dat ze in deze gevallen geen grotere verbeteringen opleveren dan een schijnbehandeling. Alleen bij zeer ernstige depressies lijken ze een merkbaar effect te hebben door de getroffenen genoeg energie terug te geven om een psychotherapeutische behandeling te beginnen. Toch wordt aanbevolen om ze daarna zo snel mogelijk weer af te bouwen. Verder onderzoek, inclusief een grote meta-studie uit Denemarken, bevestigt dat antidepressiva niet het verhoopte effect laten zien en zich vaak niet significant onderscheiden van placebo’s.
Dit plaatst citalopram, een van de wereldwijd meest voorgeschreven antidepressiva, in een kritisch licht. De beslissing om het te gebruiken moet niet alleen rekening houden met het mogelijke nut, maar ook met de potentiële risico’s en bijwerkingen. Want als de effectiviteit op zijn best marginaal is, verdienen de mogelijke ongewenste bijwerkingen des te meer aandacht.
Het is een gangbare aanname dat depressies en angststoornissen eenvoudigweg kunnen worden teruggevoerd op stoornissen in de hersenstofwisseling. De realiteit is echter complexer, aangezien deze aandoeningen door een verscheidenheid aan lichamelijke en psychische factoren kunnen worden veroorzaakt. Het is dan ook niet verrassend dat antidepressiva slechts bij ongeveer 14% van de getroffenen tot een verbetering leiden.
Een plantaardig alternatief voor citalopram is sint-janskruid. Sint-janskruid toont bij lichte tot matige depressies een vergelijkbare effectiviteit als citalopram, maar gaat gepaard met aanzienlijk minder bijwerkingen. Meer hierover leest u in een apart artikel. Belangrijk om te weten is dat preparaten van sint-janskruid de effecten van sommige antidepressiva kunnen beïnvloeden en niet gelijktijdig met citalopram mogen worden ingenomen. Echter, ook bij sint-janskruid bestaat het risico op een serotoninesyndroom. Het enkel slikken van pillen, ook van plantaardige alternatieven, zal nooit de ware oorzaken van psychische problemen oplossen.
De effectieve behandeling van depressies en angststoornissen vereist dat de individuele oorzaken nauwkeurig worden begrepen en behandeld. In mijn boek “Depression und Burnout loswerden” ga ik uitgebreid in op de meest voorkomende oorzaken van depressies. Ook al kunnen velen zich dat nauwelijks voorstellen: verkeerd denken is verreweg de meest voorkomende oorzaak van angststoornissen, depressies en dwangstoornissen. Maar daar kom je zeker niet vanaf door tabletten te slikken. Wat daarentegen goed en bovendien verrassend snel helpt, is een “mentale herprogrammering”. Hoe dat precies werkt, wordt uitgelegd in de eerste aflevering van onze videocursus “Je weg uit de angst”, die hier direct gratis kan worden bekeken.
Ook al is de titel van de videocursus voornamelijk gericht op angststoornissen, de daarin voorgestelde methode is desondanks ook zeer nuttig bij depressies en dwangstoornissen.
Uit mijn jarenlange ervaring als therapeut kan ik u verzekeren: u bent niet alleen en het is mogelijk om uw depressie te overwinnen, volledig zonder medicatie!
Disclaimer / Vrijwaring
Dit artikel is bedoeld om u uitgebreid te informeren en u nieuwe perspectieven te bieden. Het is een aanvulling op, maar geen vervanging van, een individuele diagnose of behandeling door medisch vakpersoneel. Raadpleeg bij gezondheidsvragen een professional – en gebruik onze tips als een krachtige ondersteuning.
