Voelt u zich onrustig na het drinken van koffie of andere cafeïnehoudende dranken? Of maakt u zich zorgen dat cafeïne angst veroorzaakt? Het antwoord op deze vraag is niet zomaar ja of nee. Hoewel er aanwijzingen zijn dat sommige mensen meer angst ontwikkelen bij overmatig cafeïnegebruik, is het belangrijk om ook de psychologische componenten in overweging te nemen die daarbij een rol spelen.
Alle onderwerpen in een overzicht
Cafeïne en angststoornissen: Kan koffie paniekaanvallen uitlokken?
Het klopt dat cafeïne de stemming kan beïnvloeden, maar het is vrijwel nooit de hoofdoorzaak van angsten of zelfs paniekaanvallen. Cafeïne is een stimulerend middel en kan de alertheid en het energieniveau verhogen bij mensen die koffie of zwarte thee drinken. De psychische gezondheid speelt echter een belangrijke rol in hoe iemand cafeïne verwerkt en vervolgens op zijn omgeving reageert. Maar voordat we dieper ingaan op de psyche, kijken we eerst naar de biochemische werking van cafeïne. Het verhoogt aantoonbaar het adrenalineniveau in het lichaam, wat leidt tot een gevoel van alertheid en energie. Dankzij de chemische structuur zorgt cafeïne dus voor een ochtendboost en is het daarom al eeuwenlang een vast onderdeel van het leven van veel mensen. Als u echter te veel koffie of cafeïnehoudende dranken drinkt, kan dit ook leiden tot kortetermijneffecten zoals hartkloppingen, onrust en prikkelbaarheid. Matig gebruik daarentegen verbetert de stemming en de cognitieve prestaties. Alledaagse taken zoals autorijden of studeren gaan ons na het drinken van koffie of thee meestal merkbaar gemakkelijker af. Als cafeïne dus goed is voor de meeste mensen, waarom veroorzaakt het dan bij sommigen blijkbaar angst, zelfs als ze slechts matig cafeïnehoudende dranken drinken?
Waarom veroorzaakt cafeïne bij sommige mensen angst?
Bepaalde personen zijn na het drinken van cafeïne eerder geneigd tot angstgevoelens. Waarom is dat zo? En wie is hier bijzonder gevoelig voor? Talloze wetenschappers hebben zich deze vraag gesteld, waardoor er al veel studies over dit onderwerp zijn. Zoveel zelfs dat er in 2022 een metastudie¹ over kon worden opgesteld. Het eenduidige resultaat van de studies luidt: wie vijf koppen sterke Braziliaanse koffie of meer achter elkaar drinkt, reageert eerder met onrust en angstige gedachten dan iemand die gewoon dezelfde hoeveelheid water drinkt. Dit is niet verwonderlijk gezien de hoeveelheid cafeïne. Als u zich nu, net als ik, afvraagt: wat gebeurt er dan bij minder koffie? Uiteindelijk drinken de meeste mensen geen vijf koppen sterke koffie tegelijk. Waarschijnlijk kunt u zich dit nauwelijks voorstellen, maar deze gedachte lijkt de wetenschappers niet eens te zijn opgekomen. De studies werden in ieder geval altijd alleen met extreme hoeveelheden koffie uitgevoerd.
Overigens: sommige studies werkten met placebogecontroleerde groepen. En ook bij sommige deelnemers aan de controlegroepen traden angst en paniek op na vijf koppen cafeïnevrije koffie. Hieruit volgt: niet alleen wat we innemen, bepaalt hoe we ons voelen, maar vooral wat we erover denken. In Amerika is er daarom de mooie uitspraak:
It’s not what you drink, it’s what you think!
Wie al lijdt aan angst en paniekaanvallen, bij diegene kan de stimulerende werking van cafeïne deze gevoelens nog versterken. Het is dan ook absoluut af te raden om 5 koppen koffie achter elkaar te drinken! Voor gezondere hoeveelheden geldt: wie toch al gevoeliger is voor angstgevoelens, zal elke situatie waarschijnlijk anders waarnemen en beoordelen dan iemand die volkomen onbevangen is. Onze reactie op de omgeving of de situatie bepaalt hoe we cafeïne verwerken en of het drinken van koffie angst en zorgen of positievere gevoelens in ons oproept.
Is cafeïne schadelijk?
Hoe moeilijk u het zich ook kunt voorstellen: of cafeïne slecht voor u is of niet, hangt grotendeels af van wat u denkt over het drinken van cafeïnehoudende dranken. Ook hier speelt psychosomatiek een cruciale rol. De pure overtuiging dat cafeïne schadelijk zou kunnen zijn, kan net zo goed leiden tot hartkloppingen alsof u daadwerkelijk meerdere koppen koffie achter elkaar had gedronken. Een patiënt van ons vertelde eens dat hij er lange tijd zeker van was geweest dat hij standaard diarree kreeg als hij op een lege maag een espresso dronk. Deze overtuiging verdween pas toen het volgende gebeurde. De man wilde ’s ochtends genieten van een espresso toen de deurbel ging en de postbode een langverwacht pakket bracht. Terwijl hij het uitpakte en de inhoud controleerde, meldde zijn darm zich weer en kreeg hij diarree. Toen hij later terugkwam in de keuken, stelde hij echter vast dat hij de espresso wel had gemaakt, maar er geen enkele slok van had gedronken, omdat de pakketbezorging tussendoor kwam. Blijkbaar was bij hem dus alleen al de gedachte iets cafeïnehoudends te hebben gedronken voldoende om dezelfde symptomen op te roepen als het daadwerkelijke consumeren van de drank op een lege maag.
Het beheersen van negatieve gedachten en overtuigingen met betrekking tot cafeïne is daarom van cruciaal belang. Vooral als u eigenlijk graag koffie of thee drinkt en er alleen van afziet omdat u bang bent om bijvoorbeeld hartkloppingen of een paniekaanval te krijgen. Wie nu denkt dat het moeilijk, zo niet onmogelijk is om vastgeroeste gedachten en overtuigingen los te laten, voor diegene is er goed nieuws. Er bestaat een speciale mentale training waarmee men zijn op angst getrainde brein letterlijk kan herprogrammeren. Hiermee zijn duizenden angstpatiënten erin geslaagd om niet alleen hun bedenkingen tegen cafeïne kwijt te raken, maar zelfs langdurige angststoornissen volledig te overwinnen. En dat alles zonder medicijnen of langdurige psychotherapeutische behandelingen. Wie meer wil weten over deze speciale mentale training, die men tegenwoordig zelfs via een online cursus kan leren, vindt alle benodigde informatie via deze link.
Cafeïne en stress in een gezond evenwicht
Als u uw stressniveau wilt verlagen en toch uw energie op peil wilt houden, kan het soms moeilijk zijn om de juiste balans te vinden bij het drinken van koffie.
Cafeïne kan balsem voor de ziel zijn en soms ook werken als een stressversneller en angsten versterken. Daarom is het belangrijk om de kunst te leren om stress en cafeïneconsumptie van elkaar te scheiden. Stress en cafeïne maken deel uit van het leven – maar ze hoeven elkaar niet te versterken! Als we de tijd nemen om te herkennen hoe beide ons leven beïnvloeden, voorkomen we dat we in plaats van een kopje koffie een kopje angst bereiden. Om weer de volledige controle te krijgen, let dan eens op wat u denkt tijdens de bereiding van uw koffie en hoe alleen dat al invloed heeft op uw stressgevoel tijdens het koffiedrinken.
Het is belangrijk om een stap terug te doen en de effecten van cafeïne op het eigen lichaam en de levensstijl te analyseren. Nog veel belangrijker is het echter om eerlijk te onderzoeken hoeveel stress werkelijk alleen door cafeïne is veroorzaakt. Kan het zijn dat de onaangename gevoelens na het koffiedrinken zijn veroorzaakt door negatieve gedachten of door een ongunstige verwachting? Als u heeft ontdekt hoe u precies uw angst heeft opgeroepen, dan kunt u die ook controleren. Hoe beter u weet wat goed voor u is – en wat niet –, hoe sneller u veranderingen kunt aanbrengen om een gezonder en gelukkiger leven te leiden.
Cafeïne is geen oplossing voor lusteloosheid of slaapgebrek, dus trap niet in de val te geloven dat het dat wel is! Maar het is ook niet de bron van alle kwaad. Concentreer u liever op elke nacht voldoende rustgevende slaap krijgen, zoveel mogelijk stress uit uw dagelijkse leven bannen en cafeïne alleen consumeren als u er ook echt van geniet. En houd maat. 2-3 kopjes per dag zijn ongevaarlijk en bevorderen zelfs de gezondheid. Belangrijk is echter dat u deze niet haastig achter elkaar drinkt, maar langzaam en bewust geniet. Als u er eenmaal mee begonnen bent, kunt u zich zonder schuldgevoel verheugen op het magische moment waarop de warmte en het comfort van een hete kop koffie of thee puur positieve effecten hebben.
Positieve denkpatronen, niet alleen met betrekking tot koffie
Als koffie een dagelijkse gewoonte is geworden, loont het de moeite om te letten op welke gevoelens en gedachten het oproept. Of het de stemming of het mentale welzijn op enigerlei wijze beïnvloedt. Een goede manier om uw denkwijze positief te veranderen, is om uw koffieconsumptie heel bewust te maken in de zin van mindfulness. Schakel dus al bij de bereiding van uw koffie drie versnellingen terug. Zorg ervoor dat u elke beweging met maximale aandacht uitvoert en met alle zintuigen bewust waarneemt.
Geniet bewust van cafeïne
Neem even de tijd. Wat u ook doet, doe het langzamer. Doe het bewuster. Als u bijvoorbeeld uw favoriete kopje uit de kast pakt, doe dit dan in alle rust en let op elk detail. Met welke hand opent u de kast? Hoe voelt de handgreep van de kastdeur aan? Welk geluid maakt het openen en sluiten van de kast? En is het lege kopje delicaat of van massief aardewerk, is het zwaar of licht? Hoe ruikt het koffiepoeder? Of, als u een machine met capsules of pads gebruikt, hoe voelen deze aan? Concentreer u daarbij niet alleen op uw zintuigen en handen, maar ook op uw armen, schouders en nek. Waar bevindt zich uw ademhaling? Let op uw hele lichaam terwijl u uw koffie zet. Neem alles heel precies waar, ook alle gedachten die daarbij door uw hoofd gaan. Zo maakt u van uw dagelijkse koffiepauze met wat oefening een kleine mindfulness-oefening, die uw welzijn kan verhogen en ook de ervaren stress aanzienlijk kan verminderen. Mindfulness-trainers werken daarbij vaak met de volgende formuleringen:
Ik doe wat ik doe.
Ik zie wat ik zie.
Ik denk wat ik denk.
Ik voel wat ik voel.
En wat het ook is, het is helemaal goed!
De bijzondere uitdaging tijdens zo’n mindfulness-oefening is om niet te controleren, te beoordelen of te rechtvaardigen. Altijd alleen observeren en waarnemen! Het gaat dus niet om goed of fout, maar alleen om het hier en nu.
Creëer het beste uw eigen koffieceremonie. Zodra koffie een positieve ervaring is geworden, kunt u dit concept gerust uitbreiden naar andere levensgebieden en zoeken naar mogelijkheden om denkpatronen om te zetten in positieve resultaten. Het vergt misschien wat oefening, maar met toewijding en volharding zullen gewoonten zich verankeren en zullen innerlijke veranderingen optreden door zelfdiscipline en positief denken. Maar meer daarover in het volgende gedeelte.
Krijg de controle over uw gevoelens terug
Heeft u ooit naar de bodem van uw koffiekopje gestaard en gewenst dat het iets bevatte dat u zou helpen om te gaan met de onverbiddelijke angst en mentale blokkades die u ervan weerhouden om eindelijk een vervuld en tevreden leven te leiden? Begrijpelijkerwijs werkt dat niet, maar er is een betere manier om de controle over uw emoties terug te krijgen en de uitdagingen van het dagelijks leven te overwinnen. Als het gaat om het beheersen van uw mentale gezondheid, begint echt succes met een veranderde denkwijze en de kennis hoe u innerlijke rijkdom kunt bereiken door krachtige gewoontes op te bouwen. U kunt alles wat het leven u voorschotelt proactief aanpakken als u de verantwoordelijkheid neemt voor uw denken en voelen – en het resultaat is gewoonweg prachtig. Neem geen genoegen meer met middelmatigheid: het is tijd om op te staan en uw potentieel volledig te benutten! De strategie zal voor de meesten van u te eenvoudig zijn, maar daarom des te effectiever: word u bewust van uw gedachten en gebruik ze om een positievere verwachtingshouding te creëren. Of beter gezegd: geloof niet alles wat u denkt!
Koffie is slechts een van de vele hulpmiddelen die ons kunnen helpen de dag door te komen. Maar één ding kan koffie gegarandeerd niet: het zal geen enkel probleem oplossen dat te maken heeft met onze geestelijke gezondheid. Daarvoor is het nodig om proactief met de eigen geestelijke gezondheid om te gaan en de controle over de eigen emoties terug te krijgen. Als we elke dag een paar minuten de tijd nemen om onze gedachten, gevoelens en gedragingen te observeren, kunnen we beter begrijpen hoe we ons verhouden tot onze omgeving en een perspectiefwisseling teweegbrengen die leidt tot blijvend succes. Positieve zelfspraak en mindfulness-oefeningen zijn slechts kleine stappen op weg naar meer emotionele intelligentie en het leren omgaan met angsten in moeilijke tijden.
Eigen verantwoordelijkheid in plaats van excuses
Probeer niet langer de nerveuze hartkloppingen toe te schrijven aan cafeïne of aan die ene kop koffie te veel. Want u weet nu toch, na het lezen van dit blogartikel, dat het niet alleen ligt aan wat we drinken, maar ook aan hoe we erover denken? Alles begint met het begrijpen van de kracht van verwachting: of die nu positief of negatief is, u zult de gedachten of gevoelens ervaren die u verwacht. Als u gelooft dat cafeïne u nerveus en angstig maakt, dan zult u zich precies zo voelen!
Cafeïne alleen kan geen angst veroorzaken – het hangt veel meer af van uw gedachten daarbij. De beste leus luidt dan ook: Geloof niet alles wat u denkt!
Dus als u de volgende keer merkt dat u onrustig wordt na een kop koffie, vraag uzelf dan af wat er daarvoor door uw hoofd ging. Als u moedig genoeg bent, neem dan de verantwoordelijkheid voor uw innerlijke dialoog en het leven zelf. Met deze houding zal er niet alleen meer goeds gebeuren in uw hoofd!
Bron:
1. Klevebrant L, Frick A: Effects of caffeine on anxiety and panic attacks in patients with panic disorder: A systematic review and meta-analysis. Gen Hosp Psychiatry 2022; 74: 22-31
Disclaimer / Vrijwaring
Dit artikel is bedoeld om u uitgebreid te informeren en u nieuwe perspectieven te bieden. Het is een aanvulling op, maar geen vervanging van, een individuele diagnose of behandeling door medisch vakpersoneel. Raadpleeg bij gezondheidsvragen een professional – en gebruik onze tips als een krachtige ondersteuning.
